Historisch centrum van Dijon:de complete wandelroute

Dijon heeft nooit de middelen, laat staan de zin, gehad om zijn verleden te slopen voor nieuwbouw: de historische binnenstad blijft een bijna intacte stad van 17de-eeuwse parlementariërs. Het geheel is te voet te bezichtigen in 2,5 tot 3 uur, inclusief de drie grote kerken en de herenhuizen. Het laat zich moeilijk samenvatten in een lijst monumenten: het is vooral een weefsel van straten en binnenplaatsen dat je stap voor stap moet leren lezen.

Het beschermde gebied: 97 hectare sinds 1966

De officiële naam van de historische binnenstad van Dijon, in de stedenbouwkundige documenten, is “secteur sauvegardé”. Het beslaat bijna 97 hectare, beschermd bij interministerieel besluit van 19 april 1966 op grond van de wet-Malraux, een van de grootste beschermde gebieden van Frankrijk. Binnen dit gebied lieten magistraten van het Parlement van Bourgondië, dat toen in Dijon zetelde, tussen de 16de en de 18de eeuw zo’n honderd herenhuizen bouwen. Het is dit geheel van herenhuizen, meer dan losse monumenten, dat de bijzonderheid van de stad uitmaakt: je bezoekt Dijon niet monument na monument, je doorkruist het binnenplaats na binnenplaats.

Sinds 4 juli 2015 maakt deze historische binnenstad deel uit van het UNESCO-werelderfgoed van de Climats van het Bourgondische wijngebied, als historische zetel van de macht die het climats-systeem sinds de middeleeuwen heeft georganiseerd. Het Hertogelijk Paleis wordt daarbij aangeduid als het gebouw dat deze band tussen stad en wijngaard belichaamt, en de kerken Saint-Michel en Saint-Bénigne delen dezelfde vermelding.

Een logische route, van het paleis naar de antiekwijk

In plaats van een ongeordende lijst monumenten hier een doorlopend traject van ongeveer 3 kilometer, in beide richtingen te lopen, dat alles verbindt wat een omweg waard is zonder tweemaal dezelfde straat te doorkruisen. Reken op 2,5 uur in wandeltempo, 3 uur met fotostops, exclusief betaalde bezoeken.

Etappe 1. De place de la Libération en het Paleis van de Hertogen

Het natuurlijke startpunt is de place de la Libération, halfrond aangelegd tegenover het paleis. Het gebouw staat sinds de oudheid op dezelfde plek: een woning tegen de Gallo-Romeinse stadsmuren uit de 3de eeuw, gefaseerd uitgebreid. De beslissende ombouw vindt plaats tussen 1365 en 1456, onder de hertogen van Valois: Filips de Stoute, daarna Filips de Goede, laten de Bar-toren (1365-1370) en vervolgens de Terrastoren (1450-1456) bouwen, die later de Philippe-le-Bon-toren wordt. Eind 17de eeuw geven de Staten van Bourgondië een nieuwe vleugel in opdracht bij Jules Hardouin-Mansart, de eerste architect van de koning: hij verenigt de gevel en ontwerpt de erehof die je nu ziet. Weinig bekend: het paleis doet tegenwoordig dienst als stadhuis van Dijon, waar gemeentebestuur en museum onder hetzelfde dak samenkomen.

De Philippe-le-Bon-toren telt 316 treden, uitsluitend met gids te beklimmen (45 minuten, tarieven op destinationdijon.com, reservering verplicht, capaciteit beperkt tot 18 personen). Het is het enige uitzichtpunt met 360°-zicht over de historische binnenstad en, bij helder weer, over de eerste hellingen van de wijngaard in het westen. De oostvleugel van het paleis herbergt het gratis Musée des Beaux-Arts, waar de grafmonumenten van de hertogen van Bourgondië in albast en zwart marmer op zichzelf al het bezoek rechtvaardigen, ook voor wie geen museumliefhebber is.

Etappe 2. De kerk Notre-Dame en haar jacquemarts

Via de rue de la Chouette bereikt u Notre-Dame in minder dan vijf minuten. Gebouwd tussen 1220 en 1250 en gewijd in 1334, is de kerk een schoolvoorbeeld van 13de-eeuwse gotische architectuur: het gewicht van het dak rust op de pijlers in plaats van op externe steunbogen, een oplossing die de binnenruimte maximaliseert in een destijds al dichtbebouwde wijk. Sinds 1840 op de monumentenlijst, is de kerk gratis en dagelijks geopend.

Aan de zijkant van de kerk komt het uurwerk dat de uren slaat oorspronkelijk helemaal niet uit Dijon: het is een klok die Filips de Stoute buitmaakte bij de plundering van Kortrijk, in België, in november 1382, en vervolgens aan zijn hoofdstad schonk. Jacqueline, de echtgenote, wordt in 1651 toegevoegd, Jacquelinet, de zoon, in 1714, Jacquelinette, de dochter, pas in 1884: de volledige familie slaat de kwartieren dus nog maar iets meer dan een eeuw.

Op een noordelijke steunbeer is een klein stenen uiltje van 35 cm, gebeeldhouwd eind 15de of begin 16de eeuw, het symbool van de stad geworden. De legende, de sculptuur met de linkerhand aanraken en een wens doen, gaat terug tot de 17de eeuw. Het uiltje maakte een minder bekend hoofdstuk mee: op 5 januari 2001 met een hamer vernield, werd het hersteld op basis van een gietvorm uit 1988 en op 12 mei van datzelfde jaar opnieuw ingehuldigd.

Etappe 3. De kerk Saint-Michel, een renaissancegevel

Tien minuten lopen verderop naar het oosten is Saint-Michel om één reden een omweg waard: de gevel, beschouwd als een van de mooiste renaissancegevels van Frankrijk. Het schip werd gebouwd tussen 1511 en 1525, de kerk gewijd op 29 juli 1529. Het zuidportaal werd voltooid in 1537, het middenportaal in 1551, de zuidtoren in 1659, de noordtoren in 1667: een bouwproject dat zich over bijna anderhalve eeuw uitstrekte. Het resultaat combineert een van binnen nog steeds gotisch bouwwerk (schip, koor, transept) met een gevel waarop de drie klassieke ordes zich opstapelen, Dorisch, Ionisch en Korinthisch, een teken van de terugkeer naar de oudheid onder Italiaanse invloed. Binnen, eveneens gratis, vindt u een 15de-eeuwse grafleggingsgroep en schilderijen van Nicolas Bertin en Gabriel Revel.

Etappe 4. Omweg naar de kathedraal Saint-Bénigne

Iets afgelegen van de toeristische kern, tien minuten lopen ten westen van Notre-Dame, is de kathedraal Saint-Bénigne een tocht heen en terug waard om wat ze onder de grond verbergt. Het huidige gotische gebouw werd herbouwd tussen 1280 en 1393; de torenspits bereikt 93 meter. Het belangrijkste ligt echter eronder: de rotonde, rond het jaar 1000 gebouwd door Guillaume de Volpiano naar het voorbeeld van het Pantheon van Rome, in 1792 gesloopt en in 1844 bij toeval herontdekt tijdens andere werkzaamheden. De recente restauratie, in 2024 voltooid na vier jaar werk en 7,9 miljoen euro, gaf de crypte haar oorspronkelijke daglicht terug. Het rondleidingsbezoek duurt 50 minuten en kost 5 € (3 € gereduceerd, gratis voor kinderen en werkzoekenden), elke dag om 15.00 uur.

Etappe 5. De herenhuizen van de rue de la Chouette

Terug naar het hart van de route: precies hier onderscheidt de historische binnenstad van Dijon zich echt van andere museumsteden in Frankrijk. In plaats van een of twee herenhuizen die publiek toegankelijk zijn, telt de stad er zo’n honderd, gebouwd door raadsheren van het Parlement van Bourgondië, de meeste nog bewoond of in gebruik als kantoor: je ontdekt ze door een op een kier staande koetspoort open te duwen, niet door een ticket te kopen.

Op nummer 8 van de rue de la Chouette, op een steenworp van de apsis van Notre-Dame, geldt het Hôtel de Vogüé als het prototype van dit genre. Vanaf 1614 gebouwd voor Étienne Bouhier de Chevigny, magistraat en parlementsraadsheer, combineert het invloeden van de Italiaanse renaissance met de eerste tekenen van het opkomende classicisme. De binnenplaats, met een zuilenportiek en de typisch Bourgondische geglazuurde daktegels, staat sinds 5 januari 1911 op de monumentenlijst. De binnenplaats is vrij te zien vanaf de straat: het is een van de weinige herenhuizen waarvan de toegang niet is afgeschermd. Gratis, geen vaste tijden: de koetspoort staat afhankelijk van de dag gewoon open of dicht.

De andere binnenplaatsen opsporen, zonder plattegrond of ticket

Voorbij Vogüé blijft de methode dezelfde: langzaam door de rue Verrerie, de rue des Forges of de rue Chaudronnerie lopen en uitkijken naar op een kier staande koetspoorten. De meeste herenhuizen blijven privébezit of kantoor, zonder plaquette of bezoekuren. Het is eerder een observatiespel dan een bewegwijzerd traject, en dat is precies wat een echt bezoek aan de historische binnenstad onderscheidt van het simpelweg afvinken van een monumentenlijst.

Etappe 6. Place François-Rude en de Bareuzai

Op weg naar beneden richting de rue des Forges herbergt de place François-Rude, die de inwoners van Dijon liever place du Bareuzai noemen, sinds 1904 het standbeeld van de Vendangeur (druivenperser), een werk van Noël-Jules Girard. Het beeld werd kort na de druifluiscrisis opgericht, die de Bourgondische wijngaard eind 19de eeuw had verwoest: een eerbetoon aan de wijn, opgericht op het moment dat men twijfelde of hij wel te redden was. De terrasjes op het plein vormen een natuurlijke pauzeplek halverwege de route, met of zonder consumptie.

Etappe 7. De antiekwijk, rue Verrerie

Eindig in de rue Verrerie en de rue Auguste-Comte: zo’n dertig antiekhandelaars zitten in 15de-eeuwse vakwerkhuizen, inclusief overkragende verdiepingen: de Maison aux Trois Pignons, in de rue Auguste-Comte, is het meest gefotografeerde pand. De naam van de straat komt vermoedelijk van glasblazersateliers die er in de middeleeuwen gevestigd waren. Het is het meest fotogenieke traject van de historische binnenstad, en het enige waar je echt tussen twee doorlopende rijen vakwerkgevels loopt in plaats van langs geïsoleerde panden.

De minder toeristische wijken

Twee zijtakken, enkele minuten van de hoofdroute, worden door de meeste gehaaste bezoekers over het hoofd gezien. De wijk Jean-Jacques Rousseau, tussen de rue d’Assas en de rue Chaudronnerie, bewaart een dichter, minder gerestaureerd bouwweefsel dan de hoofdlus: het is middeleeuws Dijon zonder de toeristische enscenering, met eigen vakwerkhuizen. En de kerk Saint-Philibert, een paar straten van Notre-Dame, bleef zo’n dertig jaar gesloten, met instortingsgevaar, voordat een architecturale restauratie er een schoolvoorbeeld van maakte. Ze staat op geen enkele ansichtkaart, maar is een blik waard voor wie de drie grote kerken al heeft bezocht.

Beste seizoen en tijdstip om te fotograferen

De rue Verrerie en de binnenplaats van het Hôtel de Vogüé fotograferen het best vroeg in de ochtend, voordat de antiekwinkels opengaan en de groepen arriveren, wanneer het strijklicht de vakwerkbalken nog zonder mensenmassa vangt. Voor de westgerichte gevel van Saint-Michel kiest u beter voor de late namiddag. Wat het seizoen betreft, bieden lente en vroege herfst zachter licht dan de zomer, minder toeristen dan in juli-augustus, en nog geopende terrasjes voor een pauze halverwege de route, in tegenstelling tot de winter, wanneer meerdere winkels in de antiekwijk hun openingstijden inkorten.

Budget en tijd: wat het echt kost

De historische binnenstad is bijna volledig gratis te verkennen: straten, gevels, Notre-Dame, Saint-Michel, de binnenplaats van het Hôtel de Vogüé en het Musée des Beaux-Arts kosten niets. Er zijn drie optionele uitgaveposten: de Philippe-le-Bon-toren (45 minuten, tarieven op destinationdijon.com), de crypte van Saint-Bénigne (5 €, 3 € gereduceerd, 50 minuten) en de betaalde app van de Uilenroute, voor wie liever een digitale gids heeft dan het papieren boekje dat bij het toeristenbureau wordt verkocht. Zonder een van deze drie opties rekent u op 2,5 uur wandelen; met beide betaalde bezoeken plant u een volledige halve dag.

Veelgestelde vragen