Schat van Vix:bronzen krater, gouden torque en Keltisch graf

Kort samengevat: de Schat van Vix is een van de belangrijkste archeologische ontdekkingen van Keltisch Europa. In 1953 blootgelegd aan de voet van de Mont Lassois, omvat hij een Griekse bronzen krater van 208 kg (het grootste metalen vat uit de westerse klassieke oudheid), een massieve gouden torque van 480 g en de wagen van een Keltische prinses uit de 6e eeuw v.Chr.

In de winter van 1952-1953 groeven archeoloog Rene Joffroy en zijn assistent Maurice Moisson een grafheuvel uit aan de voet van de Mont Lassois, nabij het dorp Vix, 6 km ten noorden van Chatillon-sur-Seine. Tegen alle verwachtingen in was het graf nooit geplunderd. Wat ze ontdekten, veranderde de kennis over de relaties tussen Kelten en de mediterrane wereld in de vroege ijzertijd.

De Vix-krater, meesterwerk van Magna Graecia

Het pronkstuk van de schat is een bronzen volutenkrater van ongekende omvang: 1,64 m hoog, 208,6 kg en een inhoud van 1.100 liter. Het is het grootste bekende metalen vat uit de westerse klassieke oudheid. De romp, gedreven uit een enkel bronzen blad van amper 1 mm dik, is een technisch hoogstandje.

De krater werd rond 530 v.Chr. gemaakt in een Griekse kolonie in Zuid-Italië, waarschijnlijk Sybaris, een stad van Magna Graecia die toen op haar hoogtepunt was. De decoratie omvat een 3,30 m lange hoplieten- en wagenfries rond de hals, met Gorgonenkoppen versierde handvatten en een deksel bekroond door een 19 cm hoog geklede vrouwenbeeldje. Het deksel is geperforeerd en diende als wijnzeef.

Het vat legde meer dan 1.000 km af voordat het Bourgondië bereikte, gedemonteerd in verschillende onderdelen gemarkeerd met Griekse letters voor transport. Het volgde waarschijnlijk de Rhone-Saone-route vanuit Marseille, vervolgens de Seine op naar de Mont Lassois, die een belangrijk handelsknooppunt controleerde tussen de mediterrane wereld en Noord-Europa.

Het graf van de Dame van Vix

De overledene, in de leeftijd van 30 tot 35 jaar, rustte op het platform van een gedemonteerde wagen waarvan de wielen naast haar waren geplaatst. Antropologische analyse wijst op een grote, gezonde vrouw zonder sporen van geweld. Haar uitzonderlijke status wordt bevestigd door de rijkdom van haar grafgoederen.

Naast de krater bevatte het graf:

• Een massieve gouden torque van 480 g van 24 karaats goud, gevonden rond de schedel en lang geïnterpreteerd als een diadeem. Het is een van de grootste gouden torques uit de Keltische oudheid.
• Een tweede bronzen torque.
• Zes fibulae (mantelspelden), sommige versierd met barnsteen, koraal en goudblad.
• Zes leistenen armbanden en een bronzen armband met barnstenen kralen.
• Een uitzonderlijk bankservies: een zilveren phiale (plengschaal), een Etruskische bronzen oinochoe (wijnkan) en twee Attische keramiekbekers, waarvan een gedateerd rond 525 v.Chr. , wat een terminus post quem voor de datering van het graf oplevert.

De afwezigheid van wapens bevestigt dat het om een vrouwengraf gaat. De combinatie van Griekse, Etruskische en Keltische voorwerpen maakt Vix tot een in Europa unieke begraving, zonder weerga in de concentratie van mediterrane importen.

De Mont Lassois-oppidum, Keltisch vorstenpaleis

De Mont Lassois is een versterkte heuvel die het Seine-dal beheerst en in de Hallstatt-periode (6e-5e eeuw v.Chr.) een Keltische oppidum van de eerste orde vormde. De bevolking wordt geschat op 2.500 tot 5.000 inwoners op ongeveer 45 hectare. De plaats controleerde een belangrijk handelsknooppunt waar de Seine - een waterweg naar het noorden - de landweg kruiste die de Middellandse Zee met Noord-Europa verbond voor de handel in tin, barnsteen en wijn.

De indrukwekkende vestingwerken bereikten tot 8 m dikte in de Pfostenschlitzmauer-techniek. In 2006 legden opgravingen een uitgestrekt paleiscomplex bloot in het centrum van de oppidum, met een hoofdgebouw van 35 m × 22 m en een geschatte hoogte van 15 m, waarvan het megaron-plan direct aan Griekse paleizen van die tijd doet denken. Het “Paleis van de Dame van Vix” genoemd, is het zonder weerga in de hallstattijd Keltische wereld.

Sinds 2001 brengt een Collectief Onderzoeksprogramma getiteld “Vix en zijn omgeving” Franse, Duitse, Oostenrijkse en Zwitserse teams samen die de studie van de site en haar omgeving voortzetten.

Waar de Schat van Vix te zien

De Schat van Vix wordt tentoongesteld in het Museum van Pays Chatillonnais in Chatillon-sur-Seine (zie de speciale pagina). De krater, de gouden torque en alle grafvondsten worden in een speciaal ontworpen zaal gepresenteerd.

De Mont Lassois en de oppidumresten zijn buiten toegankelijk, met een interpretatiepad dat de organisatie van de vorstelijke site uitlegt. De grafheuvel zelf is zichtbaar vanaf de weg. De klim naar de top biedt een opmerkelijk panorama over het Seine-dal en de Chatillonnais.

Praktische informatie

Toegang en openingstijden

Het museum is het hele jaar geopend (dinsdag gesloten buiten het hoogseizoen). Reken op 1,5 tot 2 uur voor het volledige bezoek van de collecties, inclusief de Vix-kraterzaal. Het Mont Lassois-interpretatiepad vereist 1 uur extra, met een matige klim. Draag geschikt schoeisel voor de archeologische buitenlocatie.

Wie dieper wil gaan: het Nationaal Archeologiemuseum in Saint-Germain-en-Laye bewaart afgietsels van de krater en presenteert de context van hallstattijd Keltische vorstendommen in zijn permanente collecties. Verschillende hedendaagse vorstenzetels zijn zichtbaar in Europa - Heuneburg (Duitsland), Hochdorf (Duitsland), Glauberg (Duitsland) - maar geen heeft een zo monumentaal vat als de Vix-krater opgeleverd.